Марказий банк Бошқарувининг қарори (28.10.2025 й. АВ рўйхат рақами 3030-11-сон) билан "Банк хизматлари истеъмолчилари билан ўзаро муносабатларни амалга оширишда тижорат банкларининг фаолиятига қўйиладиган минимал талаблар тўғрисидаги низом"га ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди (02.07.2018 й. АВ рўйхат рақами 3030-сон). Ўзгартиришлар 2026 йил 1 январдан кучга киради.
Ҳужжатда банкларнинг шаффофлиги, масъулияти ва мижозлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш даражасини оширишга қаратилган бир қатор янги талаблар белгиланган.
Асосий янгиликлардан бири банклар қарз олувчи жисмоний шахсларга тақдим этиши шарт бўлган чек-варақнинг стандарт шаклини жорий этишдир. Унда кредит мажбуриятлари билан боғлиқ эҳтимолий таваккалчиликлар тўғрисидаги маълумотлар мавжуд.
Ушбу воситанинг жорий этилиши фуқароларга қарз шартлари ва уни бажармаслик оқибатлари ҳақида аниқ тушунтиришлар олиш имконини беради, бу эса молиявий қарорларни янада масъулият билан қабул қилишга кўмаклашади.
Шунингдек, банклар молиявий қийинчиликларга дуч келган ва тўловларни ўз вақтида тўлашга қодир бўлмаган мижозлар учун амалдаги кредит шартномалари шартларига ўзгартиришлар киритишнинг ички тартибига эга бўлишни талаб қилди.
Ушбу тартиб истеъмолчилар эътиборига етказилиши шарт. Чора қарздорликни реструктуризатсия қилиш механизмларини ривожлантириш, мураккаб вазиятларда мижозларни қўллаб-қувватлаш ҳамда банк ва қарз олувчи ўртасидаги ўзаро муносабатларнинг шаффофлигини оширишга қаратилган.
Инсофсиз амалиётларни чеклашга алоҳида эътибор қаратилди. Банкларга мижоз томонидан аризада кўрсатилганидан ортиқ кредит суммасини таклиф қилиш ва шу орқали уни ортиқча қарздорликка ундаш тақиқланади.
Шунингдек, қарздорликни давлат томонидан фуқароларга бериладиган ижтимоий нафақалар ва тўловлар ҳисобидан ундириш, кредитни шартномада белгиланган муддатдан олдин тўлашни талаб қилиш тақиқланади. Ушбу чора-тадбирлар аҳолининг ижтимоий ҳимояга муҳтож қатламларини ҳимоя қилиш ва банкларнинг кредит шартномалари шартларига риоя қилиш масъулиятини кучайтиришга қаратилган.
Шунингдек, молиявий хизматларни, шу жумладан кредит параметрларини расмийлаштиришда истеъмолчининг хоҳиш-иродасини ифодаловчи ҳар қандай майдонлар ёки белгиларни олдиндан тўлдириш тақиқланмоқда. Бу мижозларнинг танлов эркинлигини кафолатлайди, банклар томонидан босим ўтказилишига йўл қўймайди ва молиявий маҳсулотларнинг шаффофлигини оширади.
Тижорат банклари мижозларга омонатларни кафолатлаш тизими – ҳимояланган депозитларнинг турлари ва миқдорлари, компенсацияларни тўлаш тартиби ва муддатлари тўғрисида тўлиқ ва бирхиллаштирилган ахборотни тақдим этишлари шарт. Бу аҳолининг молиявий саводхонлигини ошириш ва банк секторига бўлган ишончни мустаҳкамлаш имконини беради.
Ҳужжат Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базасида эълон қилинган ва 30.01.2026 йилдан кучга киради.
Лола Абдуазимова
