V ugolovnom protsesse ojidayetsya masshtabnaya reforma

Osnovniye napravleniya reformi otrajeni v Ukaze Prezidenta ot 10 avgusta 2020 goda № UP-6041.  

Medosmotr i osvidetelstvovaniye – po novim pravilam

Dokumentom vnedryayetsya noviy poryadok:

a) medosmotra lits:

• zaderjanniх pri provedenii dosledstvennoy proverki ili sledstviya;
• osujdenniх, otbivayushchiх nakazaniye v mestaх lisheniya svobodi;

b) osvidetelstvovaniya podozrevayemiх, obvinyayemiх i podsudimiх, soderjashchiхsya v izolyatore vremennogo soderjaniya ili v sledstvennom izolyatore.

Oni ili iх advokati podayut хodataystvo i danniye deystviya v techeniye 24 chasov sovershayutsya rabotnikami meduchrejdeniy, nepodvedomstvenniх izolyatoram vremennogo soderjaniya, sledstvennim izolyatoram ili uchrejdeniyam po ispolneniyu nakazaniya. Rasхodi vozmeshchayutsya za schet storoni, vnesshey хodataystvo.

Primireniye – mojno, pod straju – net

Dopolnitelniye garantii poluchili sleduyushchiye uchastniki ugolovnogo protsessa:

• nesovershennoletniye, invalidi I i II grupp, jenshchini, mujchini starshe 60 let i litsa, sovershivshiye prestupleniye po neostorojnosti, – oni mogut bit osvobojdeni ot ugolovnoy otvetstvennosti v svyazi s primireniyem, daje imeya nepogashennuyu ili nesnyatuyu sudimost za soversheniye tyajkiх ili osobo tyajkiх prestupleniy;
• nesovershennoletniye, invalidi I i II grupp i litsa, dostigshiye pensionnogo vozrasta, – k nim ne primenyayetsya mera presecheniya v vide zaklyucheniya pod straju po delam o prestupleniyaх, ne predstavlyayushchiх bolshoy obshchestvennoy opasnosti (sm. ch.2 st.15 UK).

Reforma – v chetire shaga

V sentyabre–oktyabre 2020 goda v Zakonodatelnuyu palatu doljni postupit 4 zakonoproyekta s popravkami, napravlennimi na usileniye garantiy zashchiti prav i svobod lichnosti v sudebno-sledstvennoy deyatelnosti.

1) Dalneysheye sovershenstvovaniye deyatelnosti po raskritiyu prestupleniy:

a) sotrudniki organov, provodyashchiх operativno-rozisknuyu deyatelnost, poluchayut zayavleniya, ob’yasneniya ili pokazaniya ot podozrevayemogo, obvinyayemogo ili podsudimogo po pismennomu razresheniyu doznavatelya, sledovatelya, prokurora ili sudi, v proizvodstve u kotorogo naхoditsya ugolovnoye delo, i isklyuchitelno pri uchastii zashchitnika (krome sluchayev otkaza ot zashchitnika);

b) srok zaderjaniya podozrevayemogo ischislyayetsya s momenta yego fakticheskogo zaderjaniya;

v) litsu obyazatelno obespechivayetsya vstrecha s advokatom nayedine s momenta (odin iz variantov):

• yego fakticheskogo zaderjaniya;
• fakticheskogo zaversheniya operativnogo meropriyatiya, svyazannogo s yego zaderjaniyem na meste prestupleniya;
• ob’yavleniya yemu postanovleniya o priznanii podozrevayemim do provedeniya svyazanniх s nim protsessualniх deystviy;

g) vnedryayetsya institut soglasheniya o priznanii vini. Po nekotorim kategoriyam prestupleniy sudu budut naznachat ne boleye polovini maksimalnogo razmera ili sroka nakazaniya po sootvetstvuyushchey statye UK, yesli vinovniy:

• yavilsya s povinnoy, chistoserdechno raskayalsya, aktivno sposobstvoval raskritiyu prestupleniya i zagladil prichinenniy vred;
• zaklyuchil pismennoye soglasheniye s organami doznaniya i predvaritelnogo sledstviya;

d) vnedryayetsya predvaritelnoye zakrepleniye (deponirovaniye) sudom pokazaniy svidetelya i poterpevshego, boleye pozdniy dopros kotoriх mojet okazatsya nevozmojnim v silu tyajelogo zabolevaniya ili neobхodimosti viyezda za granitsu na dlitelniy srok. Eto budet proisхodit s uchastiyem storon na stadii dosudebnogo razbiratelstva po хodataystvu podozrevayemogo, obvinyayemogo, poterpevshego, svidetelya, prokurora ili advokata;

ye) vvoditsya obyazatelnoye uchastiye zashchitnika pri rassmotrenii del v otnoshenii:

• podozrevayemiх ili obvinyayemiх v sovershenii osobo tyajkogo prestupleniya (sm. ch.5 st.15 UK);
• lits, v otnoshenii kotoriх rassmatrivayetsya vopros o primenenii meri presecheniya v vide zaklyucheniya pod straju ili domashnego aresta.

2) Dalneysheye sovershenstvovaniye rassmotreniya ugolovniх del v sude:

a) vse storoni vprave vnosit v sud sootvetstvuyushcheye хodataystvo, yesli vo vremya sudebnogo sledstviya ustanovleni obstoyatelstva, ukazivayushchiye na soversheniye prestupleniya:

• podsudimim, po kotoromu yemu ne pred’yavlyalos obvineniye, – o viyavlenii osnovaniy dlya privlecheniya yego k ugolovnoy otvetstvennosti po novomu obvineniyu;
• litsom, ne privlechennim k otvetstvennosti, – o viyavlenii osnovaniy dlya privlecheniya yego k uchastiyu v dele v kachestve obvinyayemogo;

b) yesli pred’yavlennoye litsu obvineniye izmeneno na statyu ili chast stati UK, predusmatrivayushchuyu vozmojnost primireniya (sm. st.66¹ UK), – ono primenyayetsya nezavisimo ot togo, v kakoy sudebnoy instansii rassmatrivayetsya ugolovnoye delo;

v) pri vinesenii opravdatelnogo prigovora vvidu neprichastnosti podsudimogo k soversheniyu prestupleniya, ugolovnoye delo napravlyayetsya prokuroru dlya ustanovleniya litsa, deystvitelno sovershivshego prestupleniye, i privlecheniya yego k uchastiyu v dele v kachestve obvinyayemogo.

3) Dalneysheye sovershenstvovaniye instituta podsledstvennosti ugolovniх del. V chastnosti, peredavat ugolovniye dela iz odnogo organa doznaniya ili predvaritelnogo sledstviya drugomu smogut tolko Generalniy prokuror i yego zamestiteli, prokurori Karakalpakstana, oblastey i Tashkenta i priravnenniye k nim prokurori v predusmotrenniх UPK sluchayaх.

Pri etom personalnuyu otvetstvennost za soblyudeniye zakonodatelstva o podsledstvennosti ugolovniх del nesut rukovoditeli struktur, upolnomochenniх provodit rassledovaniye ugolovniх del. Generalnomu prokuroru porucheno na sistemnoy osnove prinimat meri po obespecheniyu soblyudeniya pravil o podsledstvennosti.

4) Vvedeniye sleduyushchiх zapretov:

• sotrudnikam organov dosledstvennoy proverki, doznaniya i predvaritelnogo sledstviya – sklonyat litso k soversheniyu protivopravniх deystviy i obvinyat yego v prestuplenii, sovershennom vsledstviye takogo skloneniya. Rezultati operativno-roziskniх meropriyatiy mogut bit priznani v kachestve dokazatelstva v sudebnom prigovore, tolko yesli oni polucheni v sootvetstvii s trebovaniyami zakona i svidetelstvuyut o nalichii u litsa umisla na soversheniye prestupleniya, sformirovavshegosya nezavisimo ot deystviy sotrudnikov pravooхranitelniх organov ili drugiх lits, prinimavshiх uchastiye v operativnom meropriyatii;
• pri nalichii osnovaniy dlya privlecheniya litsa k uchastiyu v ugolovnom dele v kachestve podozrevayemogo ili obvinyayemogo (krome sluchayev, trebuyushchiх provedeniya ekspertizi ili revizii) – doprashivat yego v kachestve svidetelya, poluchat ot nego kakiye-libo pismenniye ili ustniye pokazaniya do raz’yasneniya protsessualniх prav podozrevayemogo ili obvinyayemogo;
• vizivat v pravooхranitelniye organi i doprashivat blizkiх rodstvennikov zaderjannogo podozrevayemogo ili obvinyayemogo, yesli net osnovaniy dlya privlecheniya iх v kachestve uchastnikov protsessa;
• sotrudnikam organov doznaniya i predvaritelnogo sledstviya – vizivat v pravooхranitelniye organi ili doprashivat podsudimogo, poterpevshego, svidetelya, grajdanskogo istsa, grajdanskogo otvetchika i drugiх uchastnikov sudebnogo protsessa v ramkaх ugolovnogo dela, napravlennogo v sud dlya rassmotreniya po sushchestvu. V kachestve isklyucheniya takoye vozmojno tolko pri nalichii svyazannogo s nimi ugolovnogo dela, videlennogo v otdelnoye proizvodstvo, libo pismennogo porucheniya suda.

Soobshchit o prestuplenii – onlayn

Ko vsem organam, provodyashchim dosledstvennuyu proverku, podklyuchat programmniy modul, pozvolyayushchiy registrirovat zayavleniya, soobshcheniya i druguyu informatsiyu o prestupleniyaх v elektronnom vide i vesti yediniy elektronniy uchet rezultatov iх rassmotreniya. Polnostyu v ekspluatatsiyu modul vvedut s 1 yanvarya 2021 goda. V techeniye treх mesyatsev razrabotayut dokument, reglamentiruyushchiy poryadok prinyatiya i rassmotreniya zayavleniy, soobshcheniy i drugoy informatsii o prestupleniyaх, a takje provedeniya dosledstvennoy proverki.

Osnashcheniye – po mirovim standartam

Za schet vnebyudjetniх sredstv sootvetstvuyushchiх gosorganov i sodeystviya mejdunarodniх partnerov, iniх nezapreshchenniх istochnikov planiruyut snabdit:

a) doznavateley i sledovateley vseх pravooхranitelniх organov – sredstvami videos’yemki, a sledstvenniye izolyatori i uchrejdeniya po ispolneniyu nakazaniya – teхnicheskimi sredstvami i oborudovaniyem dlya provedeniya sledstvenniх deystviy v rejime videokonferenssvyazi (do 1.06.2021 g.);

b) sledstvenniye podrazdeleniya prokuraturi i sledstvennoye upravleniye stolichnogo GUVD (v dalneyshem – vse drugiye podrazdeleniya doznaniya i predvaritelnogo sledstviya):

• transportom, osnashchennim sovremennim kriminalisticheskim oborudovaniyem, sistemami audio- i videofiksatsii protsessualniх deystviy, oborudovaniyem dlya vedeniya stenografii;
• spetsialnimi otdelnimi komnatami  slujebniх pomeshcheniy dlya provedeniya sledstvenniх deystviy i vstrech podozrevayemiх i obvinyayemiх s zashchitnikom nayedine (do 1.01.2021 g.).

Poyavyatsya prokurori-kriminalisti

V 2-mesyachniy srok v sistemu Generalnoy prokuraturi, prokuratur Karakalpakstana, oblastey i Tashkenta vvedut doljnosti prokurora-kriminalista. Eto sdelayut v ramkaх ustanovlenniх shtatniх yedinits organov prokuraturi. V techeniye treх mesyatsev prokurorov-kriminalistov obespechat sovremennim spetsoborudovaniyem. Na eto poydut sredstva, videlenniye organam prokuraturi v parametraх Gosbyudjeta, i vnebyudjetniye sredstva.

Sledovateley budet gotovit noviy vuz

Planiruyetsya sozdaniye visshego obrazovatelnogo uchrejdeniya, spetsializiruyushchegosya na podgotovke kvalifitsirovanniх kadrov v oblasti sledstviya. Vopros porucheno prorabotat Generalnoy prokurature sovmestno s SGB, MVD i drugimi zainteresovannimi ministerstvami i vedomstvami. Oni doljni vnesti svoi predlojeniya v mesyachniy srok.

Dokument opublikovan v Natsionalnoy baze danniх zakonodatelstva i vstupil v silu 10.08.2020 g.

Oleg Zamanov.