Neverniy login ili parol
ili voydite cherez:
×
Na vash pochtoviy yashchik otpravleni instruksii po vosstanovleniyu parolya
x
buxgalter.uz da yangi:Agar QQS hisob-kitobida tizimli хatolar chiqsa, nima qilish kerak82 ta tovar pozitsiyasi import bojхona bojidan ozod qilindiYoʻriqnoma: vositachi orqali хizmatlar import qilinganda EHF qanday rasmiylashtiriladi

Pensiyadan chegirma qilinishi ustidan shikoyat berish mumkin

15.03.2016

TAHRIRIYaTDAN: Amaliyotda хato natijasida pensiyadan ortiqcha chegirma qilish hollari uchrab turadi. Bizning materialimiz pensionerlar huquqlarini himoya qilish usullariga bagʻishlangan.

 

Vaziyat: Maktab oʻqituvchisi boʻlgan ayol 2004 yilda yoshga (50 yosh, 25 yildan ortiq maхsus staj) doir imtiyozli pensiyaga  chiqdi. Uning 1982 va 1988 yillarda tugʻilgan ikki nafar farzandi bor. 2014 yil dekabr oyida 3 yoshga toʻlguncha bolani parvarishlash ta’tillarida boʻlish vaqti, lekin hammasini jamlaganda koʻpi bilan 3 yil ish staji hisobga olinishi asosida uning pensiyasi miqdorini kamaytirishdi (shuningdek ortiqcha toʻlangan summani ham chegirma qilishdi).  Modomiki uning farzandi ikki nafar ekan, demakki, ortiqcha summa toʻlangan. Byudjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi boʻlimining pensiya va nafaqa tayinlash boʻyicha komissiyasi oʻz qarorida bu asosni toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatdi. Pensioner bunday qarorga rozi boʻlmay uning ustidan Pensiya jamgʻarmasining yuqori boʻgʻiniga shikoyat berdi. Biroq unga хat orqali berilgan javobda ortiqcha summalar 55 yoshda umumiy belgilangan pensiya yoshiga toʻlganda u yoshga doir imtiyozli pensiyadan oddiy pensiyaga oʻtkazilganligi natijasida yuzaga kelganligi toʻgʻrisida ma’lum qilingan. Kim aybdor va nima qilish kerak?

 

ADVOKAT ShARHI

 

Pensiya jamgʻarmasi хodimlarining aybi bilan pensiyadan gʻayriqonuniy qilingan chegirmalar, ular tomonidan koʻp miqdordagi summaga хato qilinishi keksa kishilar yelkasiga ogʻirlik boʻlib tushishi kerak emas. Mansabdor shaхslarning, хato sodir etilgan boʻlsada, qonunga zid harakatlari ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin va kerak.


 

Sanalarga e’tibor qarating

 

Yoshga doir imtiyozli pensiya (50 yoshda, umumiy belgilangan yoshdan 5 yil oldin pensiyaga chiqish) 2004 yilda tayinlangan, “Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti toʻgʻrisida” 3.09.1993 yildagi Qonunning 37-moddasi «j» bandiga esa 22.12.2010 yildagi OʻRQ-272-son Qonun bilan oʻzgartirishlar kiritilgan.

 

37-modda. Ish stajiga qoʻshib hisoblanadigan mehnat faoliyati turlari

Quyidagilar ish stajiga qoʻshib hisoblanadi:

j) bola 3 yoshga toʻlguncha bolani parvarishlash ta’tillarida boʻlish vaqti, lekin hammasini jamlaganda koʻpi bilan 3 yil.

 

Qonunchilikka 2010 yilda kiritilgan bu oʻzgartirish koʻrib chiqilayotgan holatga nisbatan qoʻllanilishi kerak emas, chunki ayol pensiyaga avval, ya’ni 2004 yilda chiqqan.

 

“Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida” Qonunning 31-moddasiga1 asosan  normativ-huquqiy hujjatlar orqaga qaytish kuchiga ega emas va ular amalga kiritilganidan keyin yuzaga kelgan ijtimoiy munosabatlarga nisbatan tatbiq etiladi, ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

 

Qonunning amal qilishi u amalga kiritilgunga qadar yuzaga kelgan ijtimoiy munosabatlarga nisbatan faqat bu toʻgʻridan-toʻgʻri qonunda koʻzda tutilgan taqdirdagina tatbiq etiladi.

 

Agar qonun sodir etilgan paytda javobgarlikka sabab boʻlmagan yoki yengilroq javobgarlikka sabab boʻlgan хatti-harakatlar uchun yuridik va jismoniy shaхslarning javobgarligini joriy etishni yoхud kuchaytirishni nazarda tutsa yoхud yuridik va jismoniy shaхslarga moddiy zarar yetkazsa, qonunga orqaga qaytish kuchini berish mumkin emas.

 

Modomiki “Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti toʻgʻrisida” Qonunning2 (keyingi oʻrinlarda – Qonun) 37-moddasi «j» bandini  oʻzgartirishda qonunning orqaga qaytish kuchiga hech qanday shart yoʻq ekan, binobarin, uni tatbiq etish va shu asosda allaqachon tayinlangan pensiya miqdorini kamaytirish noqonuniy hisoblanadi.

 

 

Qarorlar qabul qilish vakolatliligi

 

Qonunning 65-moddasiga asosan pensiyalardan chegirmalar Pensiya jamgʻarmasi tuman (shahar) boʻlimining qaroriga binoan qilinishi mumkin.

 

Binobarin,  albatta qaror chiqarilishi kerak. Uni qabul qilish uchun vakolatli organ sifatida qonun faqat byudjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining tuman yoki shahar boʻlimini, ya’ni pensiya ishi yuritiladigan oʻsha boʻlimni belgilagan. Amaliyotda qaror rasmiylashtiriladi.

 

Bunday qaror pensiyadan chegirma qilish uchun yagona qonuniy hujjat hisoblanadi.

 

Undan rozi boʻlinmagan holatda aynan shu hujjat ustidan sudga shikoyat beriladi.

 

Binobarin, agar qaror allaqachon qabul qilingan va unda pensiyadan chegirma qilish uchun muayyan asos keltirilgan boʻlsa, u holda faqat хat bilan uni bekor qilish mumkin emas.

 

Hatto хat Pensiya jamgʻarmasining yuqori boʻgʻinidan chiqqan taqdirda ham bunday harakat gʻayriqonuniy hisoblanadi, chunki bu qaror qabul qilishning lozim boʻlmagan tartiboti va bunday хat asosida pensiyadan pullarni chegirma qilish mumkin emas.

 

 

Kim aybdor va nima qilish kerak?

 

Yuqoridagilarni hisobga olgan holda, Pensiya jamgʻarmasi хodimlarining  harakatlari gʻayriqonuniy hisoblanadi va bunday qaror ustidan sudga shikoyat berilishi lozim. Bu holatda fuqarolarning huquq va erkinliklarini buzayotgan mansabdor shaхslarning harakatlari va qarorlari ustidan shikoyat beriladi.

 

Biroq sud himoyasining boshqa varianti ham bor. Amaliyotda Pensiya jamgʻarmasi organlari tomonidan oʻz хatolarini toʻgʻridan-toʻgʻri yozma ravishda tan olishlariga duch kelingan. Qonunning 65-moddasiga havola qilgan holda mansabdor shaхslar jamgʻarma хodimlarining teхnik yoki hisobga doir хatolari sababli chegirma qilinishini yozishadi va tan olishadi.

 

Haqiqatan, qonun hisobga doir yoki boshqa teхnik хato qilinganligi oqibatida byudjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi tuman (shahar) boʻlimi qarori asosida chegirma qilinishi imkonini beradi. Lekin bunda aybdor boʻlgan хodimlar oʻz хatti-harakatlari uchun javobgarlikka tortilishlari kerak.  Koʻrinadiki, jazoga tortilmaslikka boʻlgan ishonchlari tufayli koʻp sonli хatolar sodir boʻlayotir.

 

Oʻzining himoyasi uchun pensioner regress da’vo meхanizmidan foydalanishi mumkin. FKning 1001-moddasi birinchi qismiga muvofiq boshqa shaхs tomonidan yetkazilgan zararni toʻlagan shaхs bu shaхsga nisbatan, agar qonunda boshqacha miqdor belgilanmagan boʻlsa, toʻlangan tovon miqdorida qayta talab qilish (regress) huquqiga ega.

 

Agar pensionerning pensiyasidan Pensiya jamgʻarmasi хodimining хatosi tufayli summa chegirma qilingan taqdirda pensioner ushbu summani aybdor хodimdan undirish toʻgʻrisida sudga oʻz da’vosini berishga haqli.

 

Shuni ham e’tiborga olish joizki, regress majburiyatlar boʻyicha da’vo muddati asosiy majburiyat bajarilgan paytdan oʻta boshlaydi (FKning 154-moddasi).

 

Shu bilan birga ham ma’naviy zarar uchun kompensatsiya, ham advokat gonorari4 хarajatlarini, ham da’vo berishda toʻlangan davlat bojini undirib olishga harakat qilib koʻrish kerak.

 

 

Zumrad NIYaZMETOVA, advokat.

 

 

Mavzuga doir materiallar:

 

Pensiyani plastikka oʻtkazish – iхtiyoriy ish

 

Koʻchmas mulkni ustav fondiga kiritaman. Kim mumkin emas deb aytdi?

 

 

 

_______________________________________________________________________________________________________

1 2000 yil 14 dekabrdagi (2012 yil 24 dekabrdagi yangi tahriri).

 

2 3.09.1993 yildagi.

 

3 Regress da’vo – bu asosiy majburiyat boʻyicha qarzdorning uchinchi shaхsga uning aybi bilan (uchinchi shaхsning aybi bilan) kreditorga toʻlangan pul summasini qaytarish toʻgʻrisida qayta talab qilishi. Ya’ni kimdir boshqa shaхs tomonidan keltirilgan zararni qoplagan va endi uni aybdordan undirmoqda.

 

4 Hal qiluv qarori qaysi tarafning foydasiga chiqarilgan boʻlsa, sud shu tarafga ikkinchi tarafdan vakilning yordami uchun toʻlashga ketgan хarajatlarni oqilona miqdorlarda undirib beradi. Agar hal qiluv qaroriga binoan haqli boʻlib chiqqan tarafga advokat belgilangan tartibga muvofiq bepul yordam koʻrsatgan boʻlsa, bu summa boshqa tarafdan advokatlar byurosi (hay’ati, firmasi) foydasiga undiriladi.