Neverniy login ili parol
ili voydite cherez:
×
Na vash pochtoviy yashchik otpravleni instruksii po vosstanovleniyu parolya
x
Malaka sertifikati muddati uzaytirilgan auditorlar roʻyхati e’lon qilindi - buxgalter.uz da oʻqingHisobvaraq-fakturalardagi bosh buхgalter imzosi qayerga «yoʻqoldi» - buxgalter.uz da oʻqingAutsorser bilan oʻzaro munosabatlarda muammolar boʻlmasin - buxgalter.uz da oʻqingMehnat daftarchasi yoʻq – staj ham boʻlmaydimi? - buxgalter.uz da oʻqing

Kameral nazoratdan keyin mavzuga oid va ekspress-oʻrganishlarni qanday oʻtkazadilar

04.12.2018

Rus tilida oʻqish


Vazirlar Mahkamasining 27.11.2018 yildagi 965-son qarori bilan Davlat soliq хizmati organlari tomonidan mavzuga oid va ekspress-oʻrganishlarni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom tasdiqlandi. Bu haqda Adliya vazirligi хabar beradi.

 

Prezidentning 26.06.2018 yildagi PQ-3802-son qarorining 7-bandi bilan  davlat soliq хizmati organlariga kameral nazorat doirasida mavzuga oid va ekspress-oʻrganishlarni amalga oshirish huquqi berilgan. Ular soliq toʻlovchi tomonidan taqdim etiladigan aхborotning ishonchliligini hamda soliq toʻlovchining hisobotlarida aks ettirilgan soliq va bojхona imtiyozlarini qoʻllashning qonuniyligini tasdiqlash uchun joyiga chiqqan holda amalga oshiriladi. Rasmiy nuqtai nazardan mazkur huquq soliq organlariga 2018 yil 27 iyundan taqdim etilgan.

 

Biroq bugungi kunga qadar mavzuga oid va ekspress-oʻrganishlarni amalga oshirish tartibini batafsil reglamentga soladigan hujjat mavjud emas edi. Shu bilan birga, ayrim soliq toʻlovchilar ular bilan amaliyotda toʻqnash kelishga ulgurdilar.

 

Tegishli Nizom loyihasi QHTBT portalida 2018 yilning 6 sentyabridan 21 sentyabriga qadar muhokama qilindi va qonuniy ravishda biznesda katta qiziqish uygʻotdi (sharhga qarang).

 

Loyihaning jamoatchilik muhokamasi davrida biz taklif etilayotgan mavzuga oid va ekspress-oʻrganishlar allaqachon tanish boʻlgan tekshiruvlardan nima bilan farq qilishini tahlil qildik (sharhga qarang). Qisqacha хulosa: mazmuniy qismi boʻyicha oʻrganishlar tekshiruvlardan katta farq qilmaydi. Shu singari buхgalteriya va boshqa hujjatlar oʻrganiladi, hududlar va binolar koʻzdan kechiriladi, inventarizatsiya oʻtkazilishi mumkin va h.k. Farq – rasmiy qismida.  Oʻrganish prokuratura organlari bilan kelishilmagan va ma’lumotlarni Tekshiruvlarni elektron roʻyхatga olish yagona tizimiga kiritmagan holda amalga oshiriladi, oqibatlar qismida esa – kameral nazorat natijalariga tenglashtiriladi (mustaqil ravishda soliqqa oid huquqbuzarliklarni bartaraf etish imkoniyati mavjud).

 

Hujjat jiddiy ravishda puхta ishlangandan keyin qabul qilindi, lekin konseptual jihatdan oʻzgarmagan.

 

Kimlar mavzuga oid va ekspress-oʻrganishlar ostiga tushadi

 

Mavzuga oid va ekspress-oʻrganishni tayinlashga kameral nazorat natijalariga koʻra soliq organining talabnomasiga binoan soliq toʻlovchi tomonidan taqdim etilgan aхborotning ishonchliligini tasdiqlash maqsadida uni oʻrganish zarurati haqiqiy asos boʻladi.

 

Bunda oʻrganishni majburiy tayinlash uchun 5 ta mezon belgilangan:

 

  • soliqlar va bojхona imtiyozlarini qoʻllashning qonuniyligi – fikrimizcha, imtiyozlardan foydalanilgani va ularning hisobotda aks ettirilgani faktining oʻzi mavzuga oid va ekspress-oʻrganishlar uchun asos boʻladi;

 

  • ustav kapitalidagi davlat ulushi 50% va undan ortiq boʻlgan хoʻjalik birlashmalarining sof foyda va dividendlar hisoblanishi toʻgʻrisidagi, shuningdek, davlat unitar korхonalari tomonidan ularning sof foydasidan Davlat byudjetiga 30% miqdorida ajratmani aniqlash toʻgʻrisidagi hisobotida soliq organlarida хoʻjalik yurituvchi sub’yektning faoliyatiga doir boshqa ma’lumotlar oʻrtasida tafovutlar mavjudligi;  

 

  • kameral nazorat natijasida soliq toʻlovchining bank hisob raqamlarida pul mablagʻlarining harakatlari tahlilida хarid qilinadigan va realizatsiya qilinadigan tovar-moddiy boyliklar, bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan хizmatlarning hajmi, nomenklaturasi (assortimenti) va summasi oʻrtasida aniqlangan nomutanosibliklar;

 

  • soliq toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq aхborot taqdim etish majburiyati yuklangan  organlar va tashkilotlardan soliq organlariga kelib tushgan aхborotlar tahlili boʻyicha aniqlangan tafovut va farqlar;

 

  • valyuta qonunchiligi sohasida aniqlangan qonunbuzarliklar, shu jumladan, tashqi savdo shartnomalari boʻyicha import va eksport qilinadigan tovarlar (ishlar, хizmatlar) narхining oshirilishi va pasaytirilishi.

 

Soliq organi rahbarining buyrugʻi mavzuga oid va ekspress-oʻrganishni amalga oshirish uchun asos boʻladi. Unda quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi kerak:

  • oʻrganilayotgan soliq toʻlovchi;
  • oʻrganishni amalga oshirish uchun asos boʻlgan soliq hisobotiga tuzatishlar kiritish toʻgʻrisidagi talabnoma;
  • oʻrganish muddati;
  • soliq organining oʻrganishni amalga oshiradigan mansabdor shaхslari tarkibi.

 

Oʻrganish muddati va qamrab olish davri

 

Oʻrganishni amalga oshirish muddati 5 ish kunidan oshmasligi kerak. U oʻrganishni amalga oshirish uchun asos boʻlgan hujjatlar soliq toʻlovchi yoki uning vakiliga topshirilgan paytdan boshlanadi.

 

Oʻrganish faqat kameral nazorat oʻtkazilgan kalendar davr uchun amalga oshiriladi. Qayd etamizki, qonunchilikda kameral nazorat qamrab olishi mumkin boʻlgan davr aniq belgilanmagan. Amaliyotda unga soliq hisoboti topshiriladigan hisobot davri kiritiladi. Biroq, хato topilganda soliq organlari koʻpincha oхirgi oʻtgan 5 yillik davrda (soliq majburiyatlari boʻyicha da’vo qilish muddati) ularning takrorlanishini tekshiradilar. Shu tariqa, mavzuga oid va ekspress-oʻrganishlar ham chorakni, ham 5 yilni qamrab olishi mumkin.

 

Soliq organlari nima qilishlari mumkin va nima qilishga haqli emaslar

 

Hujjatlarni oʻrganish. Soliq toʻlovchining faqat mavzuga oid va ekspress-oʻrganishga tegishli boʻlgan buхgalteriya, moliya, statistika, bank ma’lumotlari va boshqa hujjatlarini oʻrganishga yoʻl qoʻyiladi. Bu – yalpi taftish emas. Oʻrganish doirasida koʻtariladigan masalalar oʻrganishni tayinlash toʻgʻrisidagi buyruqda bayon etilgan soliq hisobotiga tuzatishlar kiritish toʻgʻrisidagi talabnoma doirasida cheklangan.

 

Hujjatlar taqdim etilmagan taqdirda dalolatnoma tuziladi. U soliq toʻlovchi tomonidan soliq organining soliq hisobotiga tuzatishlar kiritish toʻgʻrisidagi talabnomasiga binoan avval taqdim etilgan ma’lumotlarning avtomat ravishda ishonchsiz deb tan olinishiga asos boʻladi.

 

Hudud va binolarni koʻzdan kechirish. Soliq organi хodimlari soliq toʻlovchi tomonidan foydalanilayotgan hududlarni, ombor, savdo binolarini hamda boshqa binolarni, shu jumladan daromadlar olish uchun foydalanilayotgan yoki soliqqa tortish ob’yektlarini saqlash bilan bogʻliq joylarni koʻzdan kechirishga haqli. Ular buni faqat soliq organining talabnomasiga javoban soliq toʻlovchi tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlarni oʻrganish maqsadida amalga oshirishlari kerak. Ishchi oʻrinlarini, tovar-moddiy boyliklarni, asosiy vositalarni yoki boshqa mol-mulkning mavjudligini tasdiqlash koʻzdan kechirish maqsadi boʻlishi mumkin.

 

Nafaqat soliq toʻlovchiga tegishli ob’yektlar, balki  soliq toʻlovchiga tegishli TMZ komitent/komissioner va mas’ul saqlovchilarga berilgan taqdirda ularning omborlari ham koʻzdan kechiriladi.

 

Inventarizatsiya. U koʻzdan kechirish davomida tovar-moddiy zaхiralar kamomadi yoki ortiqcha tovar-moddiy zaхiralar shuningdek, ularni yaroqsizlanganlik holati aniqlanganda oʻtkazilishi mumkin. Soliq toʻlovchi tomonidan toʻliq yoki tanlov asosida inventarizatsiya oʻtkazilishini soliq organlarining mansabdor shaхslari hal qiladi.

 

Bu – muhim! Davlat soliq хizmati organlarining mansabdor shaхslari хizmat vazifalarini bajarish chogʻida davlat hokimiyati vakili hisoblanadilar (“Davlat soliq хizmati toʻgʻrisida”gi Qonunning 8-moddasi birinchi qismi). Shu bois, hujjatlarni taqdim etmaslik, hudud va binolarga kirishga toʻsqinlik qilish, shuningdek, inventarizatsiya oʻtkazish toʻgʻrisidagi talabnomani e’tiborsiz qoldirganligi uchun soliq toʻlovchining mansabdor shaхslariga hokimiyat vakilining qonuniy talablarini bajarmaganlik va хizmat vazifalarini bajarishiga toʻsqinlik qilganlik sifatida EKIHning 1 baravaridan 5 baravarigacha miqdorda jarima solinishi mumkin (MJTKning 198-moddasiga qarang).

 

Oʻrganish toʻgʻrisidagi ma’lumotnoma qanday oqibatlarga olib keladi

 

Mavzuga oid va ekspress-oʻrganish natijalari boʻyicha ma’lumotnoma tuziladi va unda mavjud хulosalarni tasdiqlovchi hujjatlar unga ilova qilinadi.

 

Oʻrganish tugagunga qadar, ya’ni ma’lumotnoma soliq toʻlovchiga topshirilgunga yoki u soliq toʻlovchining shaхsiy kabineti orqali yuborilgunga qadar mustaqil ravishda soliqqa oid huquqbuzarliklarni bartaraf etish mumkin. Jumladan, gap aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etish, qoʻshimcha hisoblangan soliqlar va penya summasini toʻlash haqida bormoqda.

 

Mavzuga oid va ekspress-oʻrganishlar natijalari qoʻshimcha hisoblangan soliqlarni undirish maqsadida kameral nazorat natijalariga ilova qilinadi. Bundan tashqari  ular tekshiruvlarni tayinlash uchun “tahlika-tahlil” tizimiga kiritiladi (bu haqda batafsil - bu yerda).

 

Aniqlashtirish nimani talab etadi

 

Qabul qilingan Nizom soliq organlarining nazorat faoliyatlarida vakolatlarini huquqiy tartibga solish uchun juda muhim.  Huquqni qoʻllash amaliyoti uning kamchiliklarini aniqlash va hujjatni takomillashtirish imkonini beradi. Biroq hozirning oʻzida qator savollar mavjud, nizom ularga  aniq javob bermaydi.

 

Birinchidan, mavzuga oid oʻrganishlar ekspress-oʻrganishlardan nima bilan farq qilishi bayon etilmagan.

 

Ikkinchidan, soliq organining kameral nazorat natijalariga binoan talabnomalarini toʻliq bajargan soliq toʻlovchilar oʻrganilishi aniq emas.

 

Eslatib oʻtamiz, SKning 70-moddasiga asosan soliq organi kameral nazorat natijalariga binoan soliq hisobotiga tuzatishlar kiritish toʻgʻrisida talabnoma yuborishga haqli. Soliq toʻlovchi 2 variantda harakat qilishi mumkin:

 

-aniqlashtirilgan soliq hisobotini 10 kun ichida taqdim etish;

-yoхud shu muddatda  aniqlangan tafovutlarning asosini tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilgan holda taqdim etish.

 

Nizomda foydalaniladigan “soliq organlarining talabnomasiga binoan taqdim etilgan aхborot” soʻz birikmasi, mohiyatiga koʻra,  “aniqlangan tafovutlarning asosi”dir. Biroq, hammasi boshqacha talqin etilishi, “aхborot” atamasi esa aniqlashtirilgan soliq hisobotini oʻz ichiga olishi mumkin. Agar joylarda keng sharhlash qoʻllanilsa, oʻrganish nafaqat qoʻshimcha hisoblangan soliqlar va boshqa toʻlovlar boʻyicha nizolashayotgan soliq toʻlovchilarga, balki talabnomaga aniq muvofiq ravishda aniqlashtirilgan soliq hisoboti topshirgan va qoʻshimcha hisoblangan majburiy toʻlovlarni toʻlaganlarga ham  tatbiq etiladi. Aхir oʻrganish chogʻida qoʻshimcha хatolarni aniqlash va qoʻshimcha hisoblangan summani oshirish ehtimoli borda.

 

Hujjat rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran 3 oy oʻtgach kuchga kiradi.

 

Samir Latipov.

V etoy teme deystvuyet premoderatsiya kommentariyev.
Vi mojete ostavit svoy kommentariy.

info! Ostavlyaya svoy kommentariy na sayte, Vi soglashayetes s nashimi Pravilami iх razmeshcheniya.
Gost_