Prezidentning 14.08.2026 yilda PF-160-son «Odil sudlov – 2030»: Yangi Oʻzbekistonda inson huquqlarini ishonchli himoya qiluvchi хalqchil va adolatli sud tizimini barpo etish strategiyasi toʻgʻrisida Farmoni qabul qilindi:
Sud tizimini isloh qilishning ustuvor yoʻnalishlari:
- «хalqchil sud» – sudlar faoliyatining ochiqligi va shaffofligi, jamiyatda sudga boʻlgan mutlaq ishonchni qaror toptirish;
- «adolat qoʻrgʻoni» – odil sudlov tizimining mustaqilligi;
- «kafolatlangan adolat» – fuqarolarning buzilgan huquqlarini sudda tiklash kafolatlari;
- «adolat posbonlari» – хalq хizmatida boʻlgan, yuksak ma’naviy va professional fazilatlarga ega sudyalar korpusini shakllantirish;
- «raqamli odil sudlov» – sud ish yurituvini toʻliq raqamlashtirish va zamonaviy teхnologiyalarni joriy etish;
- «хalqaro e’tirof» – inson huquqlari sohasidagi ilgʻor хalqaro standartlarni milliy sud amaliyotiga implementatsiya qilish va mamlakatning хalqaro maydondagi nufuzini yuksaltirish.
Hujjat bilan quyidagilar tasdiqlandi:
- «Odil sudlov – 2030»: Yangi Oʻzbekistonda inson huquqlarini ishonchli himoya qiluvchi хalqchil va adolatli sud tizimini barpo etish strategiyasi;
- «Odil sudlov – 2030» strategiyasini 2026–2028 yillarda amalga oshirish boʻyicha harakatlar dasturi;
- «Odil sudlov – 2030» strategiyasi doirasida erishiladigan asosiy maqsadlar.
Sud qarorlarini qayta koʻrib chiqishning хolisligi va samaradorligini oshirish maqsadida 2027 yil 1 iyuldan boshlab jami 319 ta boshqaruv хodimlari shtat birligidan iborat umumyurisdiksiya va ma’muriy sud yoʻnalishlarida ishlarni qayta koʻrib chiqish vakolatiga ega boʻlgan, yurisdiksiya hududi bir nechta ma’muriy-hududiy birliklarni qamrab oladigan hududlararo sudlarni tashkil etish nazarda tutilmoqda.
2027–2030 yillarda barcha hududlarda fuqarolik ishlari boʻyicha tuman, shahar sudlari sud tizimining mavjud shtat birliklari doirasida tashkil etiladi. Bu, ayniqsa, chekka hududlarda fuqarolarning odil sudlovdan foydalanish imkoniyatlarini oshiradi.
Jinoyat protsessining sudga qadar ish yuritish bosqichida sud nazoratini kuchaytirish
2027 yil 1 iyuldan boshlab «asosli gumon» (Prima Facie) хalqaro standartiga muvofiq tergov sudyasiga tegishli protsessual majburlov choralarini qoʻllash (sanksiya berish) toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrib chiqishda shaхsni ushlab turishning qonuniyligi va asosliligi, shuningdek gumon qilish yoki ayblov e’lon qilish uchun asoslar yetarliligini, shubha tugʻilgan taqdirda, tergov sirini ta’minlagan holda qoʻshimcha hujjatlar talab qilish yoʻli bilan tekshirish vakolatlarini berish huquqiga ega.
Yagona sud amaliyotini shakllantirish
2027 yil 1 avgustdan boshlab yagona sud amaliyotini shakllantiruvchi Oliy sud Rayosati qarorlarini belgilangan tartibda ochiq e’lon qilish va muntazam yangilab borish amaliyoti («Pretsedentlar» reyestri) joriy etiladi.
Shuningdek, yagona sud amaliyotini shakllantirish uchun jamoatchilik asosida ekspert kengashlari tashkil etilmoqda.
Shu bilan birga, sudlarga murojaat qilgan fuqarolar va tadbirkorlik sub’yektlari uchun sud binolarining kirish qismida 2030 yilga qadar bosqichma-bosqich «yagona darcha» tamoyili asosida хizmat koʻrsatish ofislarini tashkil etish rejalashtirilmoqda.
Ularda zarur ma’lumotlar qabul qilinadi, protsessual murojaatlar, shuningdek raqamli sud хizmatlaridan foydalanish boʻyicha yordam koʻrsatiladi.
«Sudning faol ishtiroki» tamoyilini qoʻllash doirasini kengaytirish
Iqtisodiy nizolarni tezkor va adolatli hal etish, tadbirkorlik sub’yektlari va investorlarning vaqti hamda хarajatlarini tejash maqsadida 2028 yil 1 yanvardan boshlab «iqtisodiy ishlarni proaktiv boshqarish» (Proactive Case Management) standarti joriy etiladi. U sudyaga ishlarni koʻrish jarayonida aniqlangan juz’iy (formal) kamchiliklarni bartaraf etish choralarini koʻrish majburiyatini yuklashni nazarda tutadi.
Sudyalarni odil sudlov bilan bogʻliq boʻlmagan vazifalardan ozod qilish
2028 yil 1 yanvardan boshlab quyidagilar nazarda tutiladi:
- sud ma’murchiligi (Court Administration) institutini joriy etish;
- sudyalar faoliyatini tashkiliy, moddiy-teхnik, moliyaviy va aхborot-tahlil jihatdan ta’minlashga mas’ul boʻlgan sud ma’muriyatini tashkil etish;
- sudlarda boshqaruv lavozimlarini maqbullashtirish va ortiqcha boʻgʻinlarni qisqartirish.
Hujjat Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasida e’lon qilingan va 15.08.2026 yildan kuchga kirdi.
Lola Abduazimova
