Президент томонидан 24.11.2025 йилдаги "Архив иши соҳасини рақамлаштириш ва соҳада бошқарув самарадорлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги ПФ-228-сон Фармон имзоланди. Ҳужжат соҳани 2030 йилгача ривожлантириш мақсадларини белгилайди ва архивларни бошқаришнинг замонавий механизмини яратишни назарда тутади.
2030 йилгача рақамлаштиришнинг асосий йўналишлари:
- Миллий архив фонди ҳужжатларининг 60 фоизини рақамлаштириш;
- электрон хизматлар улушини 100 фоизга етказиш ва уларни кўрсатиш муддатларини камида уч баробарга қисқартириш;
- 2026 йил 1 июндан бошлаб барча мавжуд архив ахборот тизимлари Ягона миллий архив ахборот тизимига бирлаштирилсин.
Архив ҳужжатларини рақамлаштириш босқичлари:
- I босқич (2025-2027 йй.) – ноёб ва алоҳида қимматли ҳужжатлар, шунингдек, ер ва мулк билан боғлиқ ҳужжатлар;
- II босқич (2028-2029 йй.) – кино, фото, фоно архивлар ва илмий-техник ҳужжатлар;
- III босқич (2030 йилдан бошлаб) –Миллий архив фондининг қолган материаллари.
Давлат архивларида жараёнларни автоматлаштириш
"Ўзархив" агентлигида қимматли архив материаллари ҳаракатини автоматик кузатиш имконини берувчи RFID-технологияси жорий этилмоқда. 2026 йил 1 июндан бошлаб уни барча миллий архивларда қўллаш мажбурий бўлади.
2026 йил 1 августдан қуйидаги функциялар тўлиқ электрон шаклга ўтказилади:
- Миллий архив фонди ҳужжатларини рўйхатга олиш;
- йиғма жилдлар реестрларини тайёрлаш ва тасдиқлаш ҳамда илмий-маълумотнома аппаратини яратиш;
- давлат архивлари томонидан ҳужжатларни қабул қилиш ва фойдаланувчиларга тақдим этиш;
- қайта ташкил этилаётган ташкилотлар архивларини сақлаш шартларини келишиш;
- ҳужжатларни давлат архивларига топширишга мажбур бўлган муассасаларнинг ягона реестрини шакллантириш.
"Шажара" ахборот тизими
2026 йил 1 сентябрдан бошлаб фуқароларга онлайн тарзда шажара маълумотларини олиш имконини берувчи "Шажара" тизими ишга туширилади. Хизмат ФҲДЁнинг ягона электрон архиви, давлат ва идоравий архивлар маълумотлари асосида ишлайди.
Тизим имкониятлари орасида:
- фуқароларнинг сўровига кўра шажара маълумотларини шакллантириш;
- этник келиб чиқиши тўғрисидаги маълумотларни олиш – Республика суд экспертизаси марказининг ДНК-таҳлил хизмати орқали.
Хизмат қуйидаги тарихий даврлар учун давлат хизматлари марказлари ва ЯИДХП орқали кўрсатилади:
- IX аср – 1917 йил;
- 1918 –1945 йиллар;
- 1946 йилдан ҳозирги кунга қадар.
Архив хизматлари муддатини қисқартириш
2026 йил 1 майдан бошлаб қуйидагиларни тақдим этиш зарурати бекор қилинади:
- аризачиларни аттестациядан ўтказишда архив муассасаси раҳбарининг тавсияномаси;
- мавзули сўровлар бўйича маълумотномалар тақдим этилганда сўралаётган ҳужжатнинг нусхаси.
2026 йил 1 мартдан бошлаб бир қатор хизматларни кўрсатиш муддатлари қисқартирилади:
- архив ҳужжатларини хорижга вақтинча олиб чиқишга рухсатнома – 15 иш кунидан 5 иш кунигача;
- йўқолган ёки шикастланган меҳнат дафтарчасидаги ёзувларни тасдиқлаш – 20 кундан 10 кунгача;
- ўқиганлик тўғрисида маълумотнома бериш - 5 кундан 2 кунгача;
- архив материалларини рақамлаштириш – 3 иш кунидан 1 иш кунигача.
Ҳужжат Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базасида эълон қилинган ва 25.11.2025 йилдан кучга кирди.
